Qua chuyến về nguồn các đảng viên, QCUT và ĐVTN của nhà trường
có dịp biết về nơi thờ ông Nguyễn Ảnh Thủ- một di tích lịch sử văn hóa tại quận
12 và hiểu hơn về quá trình tham gia kháng chiến chống Pháp của ông dưới cờ
nghĩa quân Trương Định ở mặt trận Thuận Kiều (Gia Định).
Sau đây chúng ta cùng đọc để hiểu hơn về đi tích lịch sử văn
hóa này nhé ( Nguồn- UBND Q12)
Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ có diện tích khuôn viên là 600m2, tọa lạc
tại tổ 60, khu phố 5, phường Tân Thới Nhất, Quận 12. Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ được
xây dựng theo kiểu nhà ba gian, tường gạch, mái ngói được Nhân dân lập nên để
tưởng nhớ công ơn và tấm lòng vì nước quên thân của ông.Nguyễn Ảnh Thủ sinh năm
1821, quê làng Tân Sơn Nhì, huyện Tân Bình, tỉnh Gia Định trong một gia đình
khá giả. Vốn giàu lòng yêu nước, căm thù quân xâm lược; khi Pháp chiếm ba tỉnh
miền Đông Nam kỳ, ông tham gia kháng chiến chống Pháp dưới cờ nghĩa quân Trương
Định ở mặt trận Thuận Kiều (Gia Định).
Tháng 6 năm 1860 Nguyễn Tri Phương giữ chức Thống đốc, được lệnh
cùng với Tham tán Phạm Thế Hiển đem quân vào Gia Định để bổ sung quân số, khôi
phục đại đồn Chí Hòa, chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu. Đồn Thuận Kiều – nơi nghĩa
quân Trương Định đóng chốt – trở thành căn cứ tiếp vận của đại đồn Chí Hòa. Từ
đồn Thuận Kiều, nghĩa quân Trương Định đã nhiều lần xuất quân gây tổn thất cho
giặc. Tháng 2 năm 1861, quân Pháp tiến đánh đại đồn Chí Hòa. Sau khi chiếm được
đại đồn, chúng mở rộng đánh sang đồn Thuận Kiều, triều đình cắt ba tỉnh miền
Đông cho Pháp, nghĩa quân Trương Định rút quân về Gò Công. Nguyễn Ảnh Thủ tìm
cách lập kế trá hàng, ra làm thôn trưởng Tân Thới Nhì và âm thầm chiêu mộ nghĩa
quân chuẩn bị chờ ngày khởi nghĩa. Nhờ vậy một số đồng đội ông thoát khỏi sự khủng
bố của quân Pháp. Thời gian làm thôn trưởng ông lấy số tiền thuế giúp cho nghĩa
quân; sự việc bị phát giác, ông bỏ trốn về Gò Công một thời gian.
Năm 1864, từ Gò Công, Nguyễn Ảnh Thủ trở lại Tân Sơn Nhì chuẩn
bị tập hợp nghĩa quân khởi nghĩa thì bị Pháp bắt và kết án 5 năm tù. Năm 1868,
mãn hạn tù, ông đưa gia đình về sinh sống ở thôn Tân Hưng (phường Đông Hưng Thuận,
Quận 12 hiện nay), bản thân ông cùng các con lên vùng Mây Tàu để chiêu mộ nghĩa
quân. Tại đây ông liên lạc với các nhóm nghĩa quân cũ cùng Nhân dân địa phương
tiếp tục khởi nghĩa chống Pháp. Năm 1871 nghĩa quân do ông chỉ huy phất cờ khởi
nghĩa chiếm được làng Bà Điểm, làm chủ đồn Thuận Kiều, giết được tên Trung uý
trưởng đồn người Pháp và nhiều binh lính. Sau đó quân Pháp từ Sài Gòn tấn công
lên, từ Hóc Môn đánh xuống nên lực lượng nghĩa quân bị thiệt hại nặng. Trong
lúc chiến đấu ông bị trúng đạn và hy sinh tại mặt trận ngày 14 tháng 5 năm Tân
Mùi (1871). Nhận được tin cấp báo, quân Pháp nhanh chóng điều quân từ Bà Quẹo
lên tái chiếm Thuận Kiều. Chúng đem xác ông đi thủ tiêu đồng thời ráo riết lùng
bắt nghĩa quân. Cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Ảnh Thủ tuy thất bại nhưng đã gây được
tiếng vang lớn trong vùng, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu kiên cường đánh
đuổi quân xâm lược, bảo vệ quê hương.
Sau khi Nguyễn Ảnh Thủ hy sinh, để tưởng nhớ công ơn và tấm
lòng vì nước quên thân của ông, Nhân dân trong vùng đã xây dựng đền thờ ông. Đền
thờ cách đồn Thuận Kiều khoảng 1km.
Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ là nơi hội
họp của các tổ chức bí mật địa phương. Tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp quay lại
xâm lược nước ta. Chúng thường chiếm đóng các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo làm
nơi đóng quân. Trước tình hình đó, các đồng chí trong tổ chức Việt Minh đã vận
động Ban trị sự Đền Nguyễn Ảnh Thủ phá bỏ một số công trình để thu hẹp diện
tích của Đền nhằm phá vỡ kế hoạch đóng quân của Pháp. Để ngăn cản quân giặc
đánh rộng ra vùng ngoại thành, trong tháng 10 năm 1945 Quận ủy Hóc Môn thành lập
một số mặt trận trong đó có Mặt trận Cầu Tham Lương, Đền Nguyễn Ảnh Thủ được chọn
làm nơi tập trung các đội cảm tử quân, tự vệ của Tân Thới Nhất chuẩn bị chiến đấu
tại mặt trận này. Đền cũng là nơi thu gom đồng do Nhân dân đóng góp để đúc
súng, vỏ đạn phục vụ kháng chiến.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ là
trạm liên lạc, địa điểm hội họp bí mật của bộ đội. Vì vậy Đền nhiều lần bị Mỹ
ngụy càn quét. Chúng từng đưa nhiều tiểu đoàn binh lính về đóng ngay trong Đền
và xung quanh. Năm 1968, sau khi kết thúc đợt tấn công thứ nhất, các đơn vị biệt
động của ta rút ra ngoại thành. Một nhóm biệt động đặc công thuộc Tiểu đoàn 12
được cử về Tân Thới Nhất làm công tác điều nghiên chuẩn bị tấn công sân bay Tân
Sơn Nhất trong đợt 2. Nhóm trinh sát này được quần chúng xung quanh Đền thờ
nuôi dấu. Để chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, một
nhóm trinh sát về bí mật đóng quân ở Tân Thới Nhất. Lúc này, phía sau Đền thờ
có một hòm thư bí mật, hàng ngày người dân địa phương giúp trao đổi thông tin
liên lạc, đem lương thực cất giấu ở phía sau Đền để nuôi bộ đội.
Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, người dân trong vùng tiếp
tục thờ phụng Ông và chung góp tài lực tu sửa để Đền thờ ngày một khang trang
hơn. Đợt trùng tu lớn nhất là năm 1990 bằng nguồn kinh phí của Nhân dân địa
phương, khách thập phương và sự hỗ trợ của con cháu Ông, dòng họ Nguyễn Ảnh
đóng góp. Năm 2018, Đền thờ đã được Ủy ban nhân dân thành phố có chủ trương thực
hiện tu sửa cấp thiết từ nguồn ngân sách thành phố phân cấp và giao Ủy ban nhân
dân Quận 12 làm chủ đầu tư.
Hiện nay, Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ do Ban Trị sự quản lý, Trưởng
Ban trị sự là ông Lê Phùng Thuận. Hằng năm, ở Đền thờ có ngày cúng tế quan trọng
nhất là ngày giỗ Nguyễn Ảnh Thủ tổ chức vào ngày 14 tháng 5 Âm lịch do Nhân dân
trong vùng cùng con cháu của Ông tổ chức cúng tế theo nghi thức cúng tế đình miếu
Nam bộ; ngoài ra còn có ngày vía Ngũ hành nương 16 tháng 12 Âm lịch. Vào các dịp
Lễ, Tết, Đền thờ cũng đã được các đồng chí lãnh đạo, cán bộ, công chức quận,
phường và Nhân dân đến viếng và thắp hương; các đoàn học sinh các trường học
trên địa bàn quận cũng tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, tham quan, tìm hiểu
về Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ.
Đền thờ Nguyễn Ảnh Thủ thể hiện tấm lòng tôn kính của Nhân
dân, là nơi lưu giữ chiến công, một truyền thống kiên cường bất khuất của người
dân vùng đất Thập bát phù viên – Mười tám thôn Vườn trầu. Do đó, đền thờ được
công nhận xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh thành phố
theo Quyết định số 3948/QĐ-UBND ngày 18 tháng 8 năm 2011 của UBND Thành phố./.